Silsilah wayang purwa mawa carita jilid 1 2

download Silsilah wayang purwa mawa carita jilid 1 2

of 111

  • date post

    05-Dec-2014
  • Category

    Documents

  • view

    5.868
  • download

    43

Embed Size (px)

description

 

Transcript of Silsilah wayang purwa mawa carita jilid 1 2

  • 1. ngisor), Sang Widurai sira nieb-wa.gudrayoni (aksara,,ci^ mawacorek ngrsor)". Tegese : ;,SangHyang Yama manianmadeninghetdman fiT, (ala4taran-lair saha) ibu darah sudra hang luhur ingbudi". 27. BATHARA ASWAN _ ASWIN. Ing basa Jawa-kuna sinebut Agwinodewa (aksara ,,c" mawaeorek ngisor), tegese : dewa kembar, ing tembung Jawa-anyar si-nebut Bathara Aswan-Aswin. Asal-usule Bathara Aswan-Aswin mangkene : Putrane :Ba-tharaBrahma kang waruju asma Sang Hyang Daksa, putrane putrikang 13 kagarwa Maharsi Kasyapa. Putri 13 iku kang sepuh dhe-we asma Dewi Aditi, peputra dwadacaditya (Aditya 12 ). Putra12 iku kang angka 10 asma Sang Hyang Sawitri nggarwa DewiTastri, peputra Bathara Aswan - Aswin. Bathara Aswan-Aswin iku dewa kang ahli nenamhani, dadikena sinebut dokter (dhukun). Titah ing marcapada kang wis tau diusadani dening BaiharaAswin kayata Brahmana Uparnanyu siswane Resi Ayodadomya.Mangkene caritane : Brahmana Upamanyu diChawuhi angon sapi wadon karopedhete dening gurune yaiku Eesi Ayodadomya Saben angon,Upamanyu nyambi pepriman, oleh-olehane dipangan. TindakeUpamanyu mangkono iku diluputake dening gurune, lan di-ngendikani. mangkene : ,,Upamanyu, wruhanamu Siswa hangtuhu bek{i marang Guta, 3ten pepriman- oleh-olehane dipisung-sungake marang guidng ". Upamanyu pituhu marang Guru, oleh-olbhane pepriman dica-osake marang Resi Ayodadomya. Nanging banjur pepriman maneh,oleh-diahane dipangan dhewe. Cara mangkonoiku uga diluputakedening gurule; nrulane banjur leren olehe pepriman. Wondenekang minangka pangane banjur nusu sapi wadoi; kang diengon.Patrap mangkono iku uga diluputake dening gurune (Resi Ayo-daComya), sabab dianggep ngombe puhan kagungane Guru- Upa-manyu mari ngombe puhan sarana nusu sapi, baniur mung ndilati104
  • 2. umpruk puhan ing lambene pedhet, manawa pedhet iku pinujunusu biyunge. Patrap mangkono iku meksa isih diluputake deninggurune, amarga dianggep-ngurangi pangane pedhet. Jalaran mangan_lan/utawa ngombe apa bae tansah diluputake dening gurune, Upa-manyu banjur ora wani memangan lan ngombe apa-apa maneh.Sanajan mangkonoa, amarga saka bangeting setya-tuhu marangGuru, Upamanyu saben dina isih tetep ajeg ngengon sapi lan. pe-dhete gurune. Ing sawijining dina Upamanyu angon menyang alas. Jalaranora kuwawa nahan ngelih lan ngelake wissawatara dina ora ma-ngan lan ora ngombe, Upamanyu kepeksa mangan godhong arka(tembunge Latin : aschlepias gigantia). Godhorig arka iku mawaracun kang ampuhe kagila-gila. Amarga kepanduk racune godhongarka, sanalika mripate Upamanyu banjur w u t a, satemah lakunebanjur mamak-mumuk, wasanane kecemplung ing luwangan jero,ora bisa mentas ing dharatan rnaneh. Kocap Resi Ayodadomya, ing wayah sandyakala kaget priksasapi lan pedhete mulih tanpa pangon, Upamanyu ora katon, SangResi tumuli tindak menyang alas, nggoleki Upamanyu. Sapraptaneing madyaning alas, sawise nggoleki Upamanyu sawatara suweneora ketemu, Sang Resi banjur nguwuh-uwuh sora : ,,[)pamanyu,Upamnnyu ! Ana ngendi houte ?!" Upamanyr : ,,Wonten ngribi, pak Guru. Dalem nandhangwuta dadakan, iajeng hecemplung luwangan, boten saged ming- :gah ing dharatan". Resi Ayodadomya tumuli nyedhaki luwangan. Sawise di-unggahake dening Sang Maharsi menyang dharatan, Upamanyubanjur nyaritakake lelakone saka wiwitan tekan wekasan. ,,Mangesthia Bathara Air-uin, lan manembaha ing sajro,fiingbatin, supaya panjenengane kepareng riwuh ingheni nguiadanimnrang kou)e". Mangkono dhauuhe Resi Ayodadomya. Upamanyu mituhu dhawuhing Guru, enggal-enggal manung-ku puja samadi mangesthi Bathara Aswin. Jleg ! Tanpa kawruhan sangkane, Bathara Aswin rawuh ju-meneng ing sacedhake Resi Ayodadomya, tumuli ngusadaniUpa- 105
  • 3. t:! manyu. Mak byar ! Bareng diusap dening Bathara"zA.swiri, sanalika n--uane Upamauyu rvaluyajati kaya wingi nguni.--- -i(,.1:,.1;:i iilili rrgusadani; Bathara Aswin uga bisa ngenomake til.,i-r i..ii,ir, wis kaduk yllsla. Kang wis tau dienomake dening l-r11i;;1; j: ri"!r,it-) kayzil.a l,laharsi Cyawana, putrane Maliarsi Bhregu, k;,, . { ,rrtlg:}h |,aro tlaharsi Ramapara.su. Mangkene caritane : ., .,i li:,i(iiiirr.1,:i lntt.l,iie putri Prabu Saryati, kagarwa Cya- i..,:i.f,. .,;r i.tii,l.1.. lri;sti3, iiclherihepok ing madyaning alas ce-i)i i li, .rria r...iririijtli iii;ia iie"^.i Sukat-rnya mbeneri lagi sesuci anat; ilr...-:ri::ti,rr iirra.,irhail llathala Aswin sekarone (Aswan-:" i: 1,,,,,i. ,;.,i, i, i-r roilii i:aselya:le Sang Dewi marang kakunge i,:i; :-iiiii.i:.,,,, tn{ialt it-tQ warna ! Sapa aranirc, ngendi pi-,. ..,...,.,:,., it.r; iir-!:.1i?(, :irr: :ttttttg Cheue bae ana ing madyaning,:.r,... ;.:..,.!i:.: t.r..,,A tt,iitigl?ei;t Si.pine ?/" Mangkono pandangune lenapatine kabeh, sanajatzhakang Hanuman olehe"lumatuan tanpa gegaman pisan". Hanuman : ,,O, iya yayi Bhima ! Rawana ora bahal kuwawanadhohi yudaku, mnnghono uga para senapatine. Nanging akucra hena tinggal hasusilan, yayi ! Manawa aku. kang lumawan lanmrajaya Raociia, loh rak nyuremahe kamisuwuraning gustihu l ,Bathara Rama. Mulane bareng gustiku mangsah yuda ayun-ayunankaro Rawana, aku mandar banjur mundur. Manawa aku ngantimbiyantu gustiku milu mrcwasa utawa mihut Rowana, ilzu ahuaran mtliarrg-krame, sobab, mongkcno iku rah ateges ahu hurangpraca),a inarang kadibyane Batltara Rama". Bhirna : ,,Iyo kahang, bener banget ngendihamu. Kasusilanihu pancen jero banget surasane". Hanuma;: : ,,Yayi Ehim.a ! Sarehne wis hapara suu)c ang-gonira ngoso ana ing hene, prayogane mbanjurna laku, nangingaja ngambah dalan ihi. Mbaleha dhisik tehan pictelon hang wissira liu,tti mau. Dudu dalan iki hang kudu sira s*6t^, nangingdalan sijine hang mangun protelon haro dalan iki. Wruhanira yayi !Tunjung haswargan kcng sira upaya ilzu jenenge hang salugune190
  • 86. tunjung Sugandika. Wondene tunjung Sugandiha ihu mung tu- wuh ana ing tlaga ing madyaning alase-witkir Kelasa. Wis yayi, ka- ria raharja, muga-rytu_ga bisaa tumuli antuh lgang sirzr,.upaya". Sawise ngendika mangkono, Bagawan Ilanuman tumuli mus- na, dene Bhima banjur nemsake tindake ngambah dalan kang di tuduhake dening Bagawan Hanuman. Wasanane Bhima kaleksanan sedyane, bisa antuk tunjung Sugandika kang dikarsakake. 53. TRIGANGGA. Trigangga iku putrane Hanuman, ibune asma Dewi Urangayu. Sadurunge kagarwa Hanuman, Dewi Urangayu kagarwa prabu Da- samuka, apeputra siji yaiku kang apeparab Pratalamaryam (Kun- talamar5iam ) utawa Bukbis. Wiwit cilik Trigangga ndherek ibune ana ing Kandhatrumi, kumpul karo Pratal:rmaryam (Bukbis). I{arang Tnganggq pra- talamaryarn mratelakake, yen dheweke iku uga putrane prabu-.Dasamuka. Kandhane katalamaryam mangkono iku, dipracaya dening Trigangga. Awit saka iku, saben hatalamaryam menyang Ngalengka sowan Prabu Dasamuka, Tngangga mesthi milu, sate- mah saya lawas saya kandel kapracayane Trigangga yen prabu Dasamuka iku sudarmane. T:igangga babar-pisan ora ngira, rna-navra sttdarmane kang salugune adhedhepok.ana ing Kendhalis2fln. Nalika lagi rame-ramene perang gedhe Ngalengka, pratala-maryam lan Trigangga didhawuhi dening P.rabu Dasamuka,- ndikak-ake mrajay-a Sang Rama lan Laksman_a ing pasanggfahan.Suwe-Iagiri, ing wayah bengi. Kang tampa dhawuh maiur.qendika, tu- Kocap Wibisana, kadange taruira Prabu Dasamuka kang wisrnbalik ngiloni Prabu Rama lumawan kadange wredha, pranyatabanget sidik pandulune, wis priksa manawa pasanggrahan Suwe-lagiri ing wengi iku bakal klebon maling aguna. Awit saka iku,Wibisana ngaturi pamrayoga marang Sang Rama - r aksmana,karsaa ing v.engi iku sakarone sare ana ing sajrone pethi kangcinancang ing buntute Hanuman. Sang Rama - Laksmana karsandhahar atur pamrayogane Wibisana. 191
  • 87. Praptane erit.tu*uryam lan Trigangga ing pasanggrahanSuwelagiri, ing wayah lingsir wengi. Sawise matek aji sirep, Tli-gangga banjur manjing ing pasanggrahan, dene Pratalamaryary nja-ga ana ing ngarep lawan-g. Amarga ketaman aji sirep, kabeh kang ana ing sajrone pasang-grahan padha turu kepati, rnulane kahanane banget sepi. Awit sakaiku, Trigangga bisa niti-priksa kahanan ing sajrone pasanggrahantanpa rasa was-sumelang, ngupaya Sang Rama-Laksmana. Nangingsanajan sajrone pasanggrahan vr.is dititi-priksa kanthi njlimet ba-nget, kang diupaya Trigangga meksa ora ketemu. ,,Lo, kok aneh temen ! Ranta-I-altsntana kok ora ana. Apasatriya loro ihu ora sare ana ing pasanggraltan hene ?/"N{angkonopanglocitane Trigangga karo Iingak-linguk. Dumadakan Ttigangga sumunrp pethi gedhe hanget cinan-cang ing buntute rvanara-seta kang olehe turu sendhean saia. ,,Ilei pethi nyala-wudi. l[bolzntonaua Ranta-Lalesmana olehesare ndhelik ana ing sajrone pethi iki". I{angkono gagasane Tri-gangga. Sawise nggagas mangkono, Trigangga tumuli wiwit ng..rculibuntute lranara seta kang cumancang ing pethi. Saucule buntut,pethi tumuli dipanggul dening Trigangga, digawa metu karonyuware sora ,,IIeh para wadyabala ruGnara leabeh ! Aja alohbelangan ! Tangia, tututan