PESKIZA INTEGRIDADE SERVID“R PBLIKU IHA TIMOR-LESTE

download PESKIZA INTEGRIDADE SERVID“R PBLIKU IHA TIMOR-LESTE

of 55

  • date post

    01-Jan-2017
  • Category

    Documents

  • view

    257
  • download

    5

Embed Size (px)

Transcript of PESKIZA INTEGRIDADE SERVID“R PBLIKU IHA TIMOR-LESTE

  • PE S KIZ A I NTEG RI DADE S E RVI DR P B LI K U

    I HA TI M OR - LE STE

  • 2

    TABELA KONTEDU

    Introdusaun 6 Sumriu Ezekutivu 8 Motivasaun Diak, Konsensu Atu Hadiak 11 Tranzgresaun Signifikante iha Servisu Fatin 13 Presiza Hametin Prosesu no Prevene Tranzgresaun 22 Hasoru Kontestu Servisu Neeb Defisil 28 Koesimentu Diak Kona-ba KAK, Espetativa Aas 32 Konkluzaun 37

    Apndise I

    Relatriu Tkniku kona-ba Peskiza & Rekolla Dadus 40

    Apndise II

    Demogrfiku & Selesaun Rezultadu Peskiza 45

  • 3

    INTRODUSAUN

    DEZDE Parlamentu Nasionl harii Komisaun Anti-Korrupsaun (KAK)

    (Lei no. 8/2009) iha fulan Jullu tinan 2010, KAK iha nia misaun prinsipl

    rua neeb lei nee temi, mak investigasaun no prevensaun korrupsaun.

    KAK ms asume knaar estensivu ba edukasaun/divulgasaun, no ms

    peskiza. KAK hasae sensibilizasaun atu limite korrupsaun, koluzaun no

    nepotizmu, no buka atu hasae integridade husi instituisaun no autoridade

    pblika sira, liuhosi apoiu atu hadia sira nia prosesu tomak. Iha tinan

    kotuk, KAK halo ona progresu barak iha servisu hirak nee, estabelese

    nia sistema organizasaun rasik, harii ekipa ida neeb agora kompostu

    husi funsionriu 67 neeb servisu iha Diresaun tolu nia okos. Unidade

    sira nee responsabiliza ba servisu investigasaun korrupsaun, prevensaun

    korrupsaun, no edukasaun ba servidr pbliku sira no pbliku tomak hodi

    tulun sira atu rekoese no hamenus korrupsaun.

    Iha tinan 2013, KAK deside atu asume knaar ida hodi halao peskiza

    integridade husi servidr pbliku sira iha Timor-Leste. Objetivu husi peskiza

    nee atu buka hatene didiak kona-ba servisu pbliku neeb mak lao

    diak ona no sira neeb mak presiza hadia hodi serb sidadaun hotu iha

    Nasaun ida nee. KAK mak halao rasik Peskiza nee, no iha rea neeb

    luan. Ami entrevista ema nain 1,387, diretamente hasoru ida-idak no

    kobre instituisaun pblika hamutuk 29. Peskiza nee halao tuir padraun

    internasionl.

    Rezultadu sira neeb hetan husi peskiza nee konfivel no iha utilidade

    oi-oin. Governu nia instituisaun sira bele uza rezultadu peskiza nee hodi

    hadia tan sira nia servisu. KAK sei uza rezultadu hirak nee atu hadia liutn

    prevensaun no programa divulgasaun, bazeia-ba misaun pbliku neeb

    hatuur ona iha lei. Sidadaun hotu aprende perspetiva kona-ba dezafiu

    sira neeb servidr pbliku sira hasoru iha servisu fatin.

  • 4

    Maski servidr pbliku sira hatudu ona nia envolvimentu no kompromisu,

    sira ms sublia prekupasaun oi-oin. Rezultadu husi peskiza nee hatudu

    katak iha buat barak mak presiza halo tan hodi haforsa prevensaun,

    hamenus tentasaun, hadia prosesu tenderizasaun no hasae sensibilizasaun

    kona-ba konduta neeb apropriadu. Servidr pbliku sira bele asume

    papl fundamentl iha rezolusaun problema sira nee. Nuudr peskiza nee

    hatudu, servidr sira komprende didiak dezafiu sira nee, no bele kontribui

    ba hadia liutn konduta nia padraun, prosesu no prosedimentu sira.

    Garante sidadaun Timor-Leste hotu hodi hetan atendimentu neeb merese,

    nee laos servisu ida neeb fasil. Dadus no evidensia bele tulun hodi sukat

    progresu, no esforsu konkreta neeb sei halo diferensa boot ida. Relatriu

    nee hanesan kontribuisaun ida ba servisu refere.

    Peskiza nee realiza ho diak tanba hetan tulun husi MCC/USAID Programa

    Anti-Korrupsaun, FOTI Timor-Leste. Hau hakarak agradese ba Diretr

    FOTI Timor-Leste, Eduardo Flores-Trejo no Jim Coy husi USAID ba sira

    nia suporta neeb boot tebes liuhosi apoiu finanseiru. Dr. Hans Gutbrod

    sai hanesan mentr ida neeb importante, dezde hah projetu peskiza

    nee too remata. Ekipa KAK neeb servisu makaas, no halao servisu ho

    matenek tebes, inklui estudante sira neeb halao peskiza iha Distritu 13

    iha Timor-Leste. Hau fiar katak, instrumentu ida nee sei iha kontribuisaun

    neeb siknifikante ba ita nia esforsu hodi prevene no kombate korrupsaun

    iha Timor-Leste no iha tinan barak oin mai.

    Adrito de Jesus Soares

    Komisriu

  • 5

    SUMRIU EZEKUTIVU

    SERvIDR pbliku iha Timor-Leste satisfeitu ho instituisaun neeb sira

    servisu ba, no iha prekupasaun ba atendimentu pbliku nian. Tuir peskiza

    neeb KAK halao iha Agostu too Outubru 2013, servidr pbliku ms

    iha buat pozitivu barak neeb sira hatete-sai kona-ba sira nia kolega

    servisu no xefi sira. Maib, maioria rekoese katak presiza hadia liutn

    padraun atendimentu atu nunee sidadaun hotu iha Timor-Leste bele

    hetan atendimentu neeb sira merese. Iha obstkulu balun neeb presiza

    hetan atensaun. Servidr pbliku sira identifika ona kazu jerl balun

    neeb akontese latuir padraun neeb mak sira hakarak. Nee inklui kazu

    violasaun kiik balun, hanesan servidr pbliku f informasaun falsu ka

    laloos ba sidadaun sira, maib ms hahalok aat balun neeb sriu, hanesan

    f ka simu osan hodi troka atendimentu sira neeb halo, ka naok. F

    informasaun kona-ba hahalok sira nee kontinua perigozu, no servidr

    pbliku sira tauk katak bainhira halo asaun koretiva kiikoan ruma hasoru

    hahalok aat sira nee, denunsiante sira bele hetan ameasa retaliasaun. Atu

    responde situasaun nee, presiza hakbiit prosesu sira, hanesan servidr

    pbliku sira hatete katak sira sei husik liu hela tentasaun barak. Dezafiu

    ida neeb mosu mak prtika tenderizasaun hodi f kontratu atu halo

    servisu ba governu. Pratikamente servidr hotu neeb iha esperinsia

    tenderizasaun, hatete katak prosesu sira nee presiza hadia liutn.

    Liutn ida nee, maski servidr pbliku sira hatudu katak sira iha

    koesimentu kona-ba kdigu no norma husi konduta, sira hakarak katak

    kodigu no norma hirak nee bele iha relevnsia liu-tan ba servisu loron-

    loron. Servidr pbliku sira dehan katak, sira hakarak xefi sira mak tenki

    foti inisiativa makaas hodi hatudu katak sira f importansia ba integridade

    no konduta neeb apropriadu iha sira nia instituisaun laran. Servidr

    pbliku sira ms hatete katak, sira hakarak hetan treinamentu, atu nunee

    bele halao sira nia servisu diak liutn. Ba KAK, servidr pbliku barak

  • 6

    mak hatene kona-ba instituisaun nee, no iha espetativa boot ba KAK

    nia kontribuisaun hodi hasae integrigdade no konduta husi atendimentu

    pbliku nian. KAK nia treinamentu no programa edukasaun ba pbliku sai

    populr, maib presiza halo tan buat barak hodi monitoriza nia impaktu

    husi treinamentu sira nee. Ho lia-fuan badak, servidr sira sublia katak

    iha oportunidade barak ba halo diak liutn no iha ms ezizensia barak

    hodi konkretiza mudansa hirak nee. Halo monitozasaun ba violasaun sira,

    hasae atensaun ba mritu no prestasaun servisu, hadia komunikasaun

    interna iha instituisaun sira nia laran, nunee ms esforsu atu f atensaun ba

    prevensaun korrupsaun, koluzaun, no nepotizmu, ajuda rezolve problema

    prinsipl sira neeb identifika ona liuhosi peskiza nee. Ho f nfaze nafatin

    ba dadus no evidensia sira, instituisaun sira bele aprende atu foti medida

    no buka hatene aprosimasaun neeb mak funsiona diak iha kontestu lokl.

    Peskiza nee ho intensaun atu kontribui ba esforsu lubuk ida neeb iha ona.

    Peskiza nee reprezentante servidr KAK nian mak halao, hah iha meadus

    fulan Agostu too prinspiu Outubru 2013, entrevista ema nain 1,387

    husi instituisaun 29, kobre kapitl no distritu sira hotu iha Timor-Leste,

    inklui Oekusi. Halo entrevista diretu neeb uza komputadr tablet, ho

    durasaun entre minute 25-40. Aplika prosedimentu estensiva hodi proteje

    respondente sira nia anonimidade. Maski respondente balu karik senti

    kuidadu tebetebes ho resposta ba pergunta neeb sensitivu, peskiza

    nee prepara espesifikamente ba respondente atu sent avontade wainhira

    hatn. Konsekunsia mak respondente barak mai aprezenta problema

    neeb sira identifika ona. Husi kazu hirak nee hotu, hatudu persentajen

    katak, iha servidr pbliku barak mak hatudu prekupasaun kona-ba kestaun

    sira nee, no marka pozisaun neeb loos prontu atu koalia kona-ba

    kestaun sira nee.

  • 7

    Maski nunee, nmeru peskiza sira nee tenki haree husi kontestu neeb

    luan, no tenki iha kuidadu uitoan wainhira halo interpretasaun ba nmeru

    hirak nee. Persentajen sira nee reprezenta resposta neeb agregadu husi

    instituisaun sira. Peskiza nee f liu pezu ba instituisaun sira neeb kiik no

    f pezu menus ba instituisaun sira neeb boot, hodi bele hatudu imajen

    neeb ekilibradu kona-ba servidr pbliku tomak iha Timor-Leste. Se la

    uza aprosimasaun ida nee, peskiza nee sei reprezenta deit vizaun husi

    professor sira, servisu-nain saude sira, polsia sira, tanba ministriu tolu

    nee mak responsavel ba kuaze rua-katoluk (2/3) husi servidr tomak

    governu nian. Maski servisu hotu husi peskiza nee halao husi KAK, ekipa

    neeb halao servisu nee kontinua simu asistensia tknika no apoiu

    husi peritu esternu neeb ho esperinsia peskiza internasionl. Enjerl,

    implementasaun peskiza nee lao diak loos, fornese rezultadu neeb

    konfiavl. Identifika ona ms lisaun balun hodi bele konsidera iha esforu

    aban-bainrua nian. Lisaun sira nee, dokumenta ona ho detallu, hamutuk

    ho informasaun tknika balun, neeb anexa ba relatriu nee.

  • 8

    MOTIVASAUN DIAK , KONSENSU ATU HADIAK

    SERvIDR pbliku sira iha Timor-Leste prekupa kona-ba atendimentu

    pbliku nian, no jeralmente sira satisfeitu ho instituisaun neeb sira

    servisu ba. 96% dehan sira satisfeitu tebetebes ka satisfeitu ho sira nia

    organizasaun, no menus husi