APRESIASI PROSA JEUNG DRAMA A. APRESIASI SASTRA 1 ...

download APRESIASI PROSA JEUNG DRAMA A. APRESIASI SASTRA 1 ...

of 70

  • date post

    08-Dec-2016
  • Category

    Documents

  • view

    782
  • download

    7

Embed Size (px)

Transcript of APRESIASI PROSA JEUNG DRAMA A. APRESIASI SASTRA 1 ...

  • APRESIASI PROSA JEUNG DRAMA

    A. APRESIASI SASTRA

    1. Wangenan Apresiasi

    Istilah Aprsiasi asalna tina bahasa latin apreciatio anu hartina

    mengindahkan atawa menghargai ( Aminuddin, 1989: 34 ).

    Dina kamus besar bahasa Indonesia ( 1987:46), istilah aprsiasi

    miboga harti ngajnan kana hiji hal. Pamadegan sjna diasongkeun ku

    Rusyana ( 1987:175 ) nu dimaksud aprsiasi nya ta ngararasakeun karya seni

    dina wangun neuleuman jeung mr ajn anu mrna.

    Tina tilu harti Aprsiasi diluhur, bisa dicindekkeun yn nu dimaksud

    apresiasi nya ta pross neuleuman kana hij hal nepika bisa ngararasakeun

    had- gorngna ta karya.

    Istilah aprsiasi biasana dilarapkeun kana karya sastra. Kukituna, nu

    dipedar th ngeunaan wangenan aprsiasi nu aya patalina jeung aprsiasi

    sastra.

    Aprsiasi sastra nurutkeun Sutono ( 1986:10 ) nya ta pengertian dan

    penghargaan terhadap karya sastra yang tumbuh setelah melalui kegiatan

    menggumuli karya sastra tersebut dengan sungguh-sungguh.

    Pamadegan liana dittlakeun ku Zakaria spk. (1981:6) nu dimaksud

    aprsiasi sastra nya ta kegiatan memahami cipta sastra dengan sungguh-

    sungguh sehingga menimbulkan pengertian dan penghargaan yang baik

    terhadapnya.

    Pamadegan nu leuwih lengkep ditetelakeun ku Rusyana (1984:322),

    aprsiasi sastra nya ta pengenalan dan pemahaman yang tepat terhadap nilai

  • sastra dan kegairahan kepadanya, serta kenikmatan yang timbul sebagai akibat

    semua itu.

    Tina sababaraha pamadegan di luhur, bisa dicindekkeun yn nu

    dimaksud aprsiasi sastra nya ta kegiatan neuleuman karya sastra sangkan

    ngarti jeung bisa ngararasakeun had atawa ndahna ta karya sastra (bisa

    mr ajn ajn).

    2. Tahapan Apresiasi

    Tahapan aprsiasi unggal jalma henteu sarua. Aya nu handap, sedeng,

    jeung luhur. Sanajan kitu, tahapan aprsiasi hiji jalma nu handap atawa

    sedeng bisa dimekarkeun kana tahapan nu leuwih luhur.

    Nurutkeun Rusyana (1984:322-323), tahapan aprsiasi dibagi tilu

    saperti ieu di handap.

    a. Apresiasi Tahap Munggaran

    Dina ieu tahapan, nu maca miboga pangalaman nu nyampak

    dina karya sastra. Nu maca baris baris kabawa intelkna, emosina,

    jeung imajinasina kana ta karya sastra. Pikiran, pangrasa, jeung

    hayalan nu maca baris milampah luyu jeung nu dipikahayang ku nu

    nyipta ta karya sastra

    b. Apresiasi Tahapan Kedua

    Dina tahapan kedua, daya intelktual nu maca leuwih giat. Nu

    maca mimiti boga rasa panasaran kana eusi ta karya sastra.

    Upamana ba hayang nengetan unsur-unsur carita tina ta karya.

    Ku kituna, nu maca bakal ngalengkepan dirina ku pangaweruh

    ngeunaan unsur-unsur carita/karya sastra.

  • c. Apresiasi Tahap Katilu (Tahapa Pamungkas)

    Dina tahapan pamungkas, nu maca nalungtik karya sastra bari

    dipatalikeun jeung faktor-faktor sejenna. Upamana ba jeung faktor

    ekonomi, politik, jeung kana waktu ta karya sastra dijieunna.

    3. Kagiatan Apresiasi

    Nu dimaksud kagiatan aprsiasi nya ta kagiatan nu dilakukeun

    kalawan sadar tur miboga tujuan (Rusyana, 1984:323). Upamana baik dina

    kagiatan aprsiasi carita pondok, kagiatan nu dilakukeun th dipilampah

    kalawan sadar tur miboga tujuan pikeun wanoh jeung paham kana ajn-

    inajn nu nyampak dina ta carita pondok.

    Kagiatan aprsiasi sastra di sakola kudu luyu jeung tujuan nu baris

    dihontal. Guru kudu bisa nyiptakeun situasi nu pikaresepeun, sangkan

    siswa meunang kanikmatan jeung kasugemaan tina kagiatan aprsiasi

    sastra.

    Kagiatan aprsiasi bisa dilaksanakeun sacara langsung jeung teu

    langsung. Ieu hal luyu jeung pamadegan Effendi (1972:18) nu ntlakeun

    yn kagiatan aprsiasi sastra bisa dilaksanakeun ku dua cara, nya ta cara

    langsung jeung cara teu langsung.

    Kagiatan aprsiasi sastra sacara langsung, nya ta ku jalan maca,

    ngaregepkeun, jeung lalajo pintonan karyana. ta kagiatan baris mere

    pangaruh nu had, nya ta aprsiator baris bener-bener ngarti jeung

    ngajnan kana karya sastra. Nu dimaksud kagiatan aprsiasi sastra sacara

    teu langsung nya ta kagiatan saperti :

    1. Diajar tori sastra

    2. Neuleuman essay jeung kritik

  • 3. Diajar sajarah sastra

    Bagian nu kahiji, nya ta kagiatan neuleuman atawa nalungtik karya

    sastra. Umpamana ba neuleuman sajak, carita pondok, novel, jeung

    drama.

    Bagian kadua, nya ta kagiatan neuleuman karangan-karangan atawa

    essay-essey nu medar hal-hal nu aya patalina, jeung karya sastra. Salian ti

    ta, dina ieu kagiatan aya pross neuleuman jeung ngajn karya sastra.

    Bagian katilu, nya ta neuleuman kamekaran sastra ti mimiti gelar nepi

    ka kiwari, boh neuleuman lobana hasil sastra nu medar boh neuleuman

    ajn sastrana.

    Sanajan cara langsung mangrupa cara nu utama, tapi ta dua cara th

    teu bisa dipisahkeun, hartina raket pisan patalina. Dina prakna, ta dua

    cara th silih rojong dina ngaronjatkeun aprsiasi sastra.

    B. APRESIASI DONGENG

    1. WANGENAN DONGENG

    Dongng kaasup kana golongan carita anu parondok, sarta sok aya

    bagian anu pamohalan, upamana dina jalan caritana, palakuna, atawa

    waktu kajadianana (Rusana, 1982:18).

    James Danandjaya (1984:83) ntlakeun yn, dongng th nya ta

    carita prosa rakyat anu dianggap teu kungsi kajadian, dicaritakeun upama

    keur hiburan, sok sanajan ra og anu ngagambarkeun bebeneran, eusina

    pangajaran moral, atawa sisindiran.

    Istilah-istilah anu sinonim jeung dongng dina sababaraha basa di

    dunya, nya ta fairy tales, (carita peri), nursery tales (carita barudak),

    atawa wonder tales (carita ajaib) dina bahasa Inggris; marchen tina bahasa

    Jerman; aeventyr dina bahasa Denmark; snookje tina bahasa Walanda;

  • siaosu tina bahasa Mandarin; satua tina bahasa Bali jeung saterusna (ilikan

    Danandjaya, 1984:84).

    Nurutkeun susunan bahasana, dongng kaasup kana wangun lancaran

    (prosa) tapi sakapeung-kapeungeun sok diselang ku wangun ugeran (puisi)

    anu disebut kawih. Tina prakna didongngkeun wangun lancaran

    dicaritakeun, ari wangun ugeran sok dikawihkeun.

    Dongng biasana miboga kalimah bubuka jeung panutup anu sipatna

    klise. Dina bahasa Inggris biasana sok dimimitian ku kalimah bubuka:

    once upon a time, there lived a..(dina hiji waktu, hirup saurang),

    jeung kalimah panutupend happily ever after (..jeung maranehna

    hirup bagja salalawasna) (Danandjaya, 1984:84).

    Hal sjna anu raket patalina jeung dongng nya ta kasempetan dina

    ngadongng. Dina ngadongng mah waktuna bbas pisan teu kauger ku

    aturan saperti dina carita pantun. Carita pantun mah pagelaranana biasana

    sok dilaksanakeun sapeuting jeput, malah aya sababaraha carita anu teu

    bisa sagawayah waktu dipintonkeun. Ieu hal th raket patalina jeung

    upacara nu sipatna sakral, saperti sukuran imah, mapag pann, jeung

    sajabana. Tapi dina ngadongng mah heunteu aya aturan waktu saperti

    kitu. Dongng bisa dicaritakeun iraha ba jeung dimana ba, teu kauger ku

    waktu jeung situasi. Yus Rusyana jeung Amy Raksanagara dina hasil

    panalungtikanana (1976), ntlakeun yn kasempetan ngadongng th bisa

    dilaksanakeun dina sababaraha bagian, nya ta:

    a. Pada waktu berkumpul banyak orang. Misalnya, pada pertemuan, pada

    hari lebaran, pada waktu ada orang meninggal, pada waktu rapat dsa,

    pada waktu kedatangan pembesar;

    b. Pada waktu mengobrol antara dua orang atau lebih, tetapi tidak banyak

    orang. Cerita muncul dalam obrolan pagi hari atau malam hari;

  • c. Pada waktu sedang bekerja atau dalam perjalanan;

    d. Pada waktu ada orang bertanya asal-usul benda, nama tempat, dan

    sejarah. (tina Rusyana 1981:49-50).

    2. Warna Dongng

    Anu kacaritakeun ngalalakon dina dongng th aya jalma, sasatoan

    tutuwuhan, mahluk lemes (gaib), jeung sajabana ti ta.

    Dina hiji dongng, anu ngalakona aya jalma pada jalma, atawa

    campuran jalma, aya sato, jeung aya mahluk gaib. Upamana dina dongng

    Si Caang nu aya dina Pariboga I, anu ngalalakon th aya jalma biasa

    saperti Si Caang jeung indungna, aya Pramswari, raja, jste. Aya sasatoan

    anu mangrupa sato biasa saperti ucing jeung anjing, og sato kajajadn,

    saperti oray jeung beurit bodas. Eta tokoh-tokoh sato th digambarkeun

    miboga sipat saperti manusa, bisa nyarita keung bisa mikir. Palaku sjn

    na anu ngalalakon nya ta bangsa siluman, ti mimiti raja, pramswari,

    putra raja, patih, nepi ka punggawa, anu ngageugeuh nagara Nusantara di

    dasar lautan.

    Kajadian anu kacatur dina dongng lamun diukur ku akal, aya nu bisa

    katarima ku akal jeung aya nu heunteu atawa pamohalan. Anu ngalalakona

    og sok miboga sipat anu teu lumrah, upamana bisa nerus bumi, bisa

    ngaleungit, sakti mandraguna, atawa miboga jimat anu kacida saktina bisa

    nedunan sagala kahayang jeung pamnta anu nyekelna.

    Nilik kana eusi carita jeung palakuna, dongng bisa dipasing-pasing

    jadi sababaraha golongan. Aya dongng jalma biasa, dongng sasatoan,

    dongng sasakala jeung dongng anu patali jeung mahluk gaib. Leuwih

    jentr bakal dipedar saperti ieu dihandap.

    a. Dongng anu nyaritakeun kahirupan jalma biasa (parabel).

    Dongng anu palakuna jalma biasa dibdakeun dumasar kana luluhur

  • (cikal bakal), pahlawan, pamingpin, manusa biasa, jalma tukang heureuy,

    jeung sajabana.disawang tina pakasabanana bisa dibdakeun, aya raja,

    putri, patih, ponggawa, kiai, tukang tani, tukang dagang, tukang nyirib,